ISPARTA tarihi_____________________________________________Mustafa Koç

  
Hamitoğulları Beyliği D.

Beyliğe adı verilen Hamit Bey kimdir? - Beyliğin başkenti Uluborlu idi sonradan Eğirdir'e taşındı - Hamitoğulları Beyleri kimlerdi - Kent yüzlerce yıl bu beyliğin Hamit adını taşıdı -   Hamitoğulları Isparta, Uluborlu, Eğirdir başta olmak üzere bölgede pek çok yapıt bıraktılar - 

HAMİTOĞULLARI TARİHİ (1280 - 1391) VE HAMİTOĞULLARI DEVRİNDE ISPARTA  

Anadolu Selçuklu Devleti yıkılmaya yüz tutunca, Batı Anadolu'da bulunan Türkmen Beyleri, ayrı ayrı Beylikler kurma girişiminde bulundular. Sayıları (15)'i bulan bu beyliklerden biri de Hamitoğulları Beyliği idi. Isparta, Burdur, Konya İllerinin bazı yerleri, bu beyliğin sınırları içinde bulunuyordu. Beylik (1300) de kuruldu. İlyas Bey'in babası; Dündar Bey'in dedesi olan Hamit Bey'in adı verildi. 

BEYLİĞE ADI VERİLEN HAMİT BEY KİMDİR? 

Hamit; Selçuklulardandır. Anadolu'da geçimlerini hayvancılıkla sağlayan bazı Türkmen yürüklerini toplamış, onlara baş olmuştur. Eline geçirdiği yerlere "Hamiteli"; oralarda yaşayan halka da "Hamit Türkmenleri" denmiştir.

HAMİTOĞULLARI BEYLİĞİNİN BAŞKENTİ ULUBORLU İDİ; SONRADAN BAŞKENT EĞİRDİR'E TAŞINDI !.

Hamitoğulları Beyliği ilk kurulduğu yıllarda, Başkent Uluborlu idi. Sonradan Eğirdir'e taşındı. Eğirdir bayındır hale getirildikten sonra, adı değiştirildi; "Felekâbât" oldu. Isparta'ya da "Hamit İli" denilmeye başlandı. Isparta, uzun süre bu adı taşıdı. 

HAMÎTOĞULLARI BEYLİĞİ KIŞA SÜRE İÇİNDE BÜYÜDÜ, SINIRLARINI GENİŞLETTİ; İKİYE AYRILDI !.  

Gölhisar (Burdur'un ilçesi), Korkuteli (Antalya'nın ilçesi), Antalya; Hamitoğulları'nın egemenliğinin altına girince, sınırları da genişlemiş oldu. İkiye ayrıldı : 
1- HAMİTOĞULLARI BEYLİĞİ (1280 . 1391) arası 108 yıl yaşadı. Başkent önce Uluborlu idi; sonra Eğirdir'e nakledildi. 2- HAMİTOĞULLARI TEKE (Antalya) BEYLİĞİ (1300 - 1423) yılları arası (123) yıllık bir yaşamı oldu. Teke Beyliğine 80 yıl Antalya; 33 yıl da, Korkuteli Başkent oldu. Hamitoğulları Beyliğinin sınırları Burdur'dan taşıp, Antalya'ya vardıktan sonra, tarihi olaylar şöyle gelişti... Dündar Bey komşu ve çevrede bulunan öteki beyliklerle iyi ilişkiler içindeydi. Kendi gücüne, kuvvetine aşırı derecede güveni vardı. Kendine olan bu güveni de 15.000 yaya; 15.000de atlı askerinin oluşundan, Beyliğinin sınırları içinde 15 kalenin bulunuşundan idi. 

EMİR ÇOBANIN OĞLU DEMİRTAŞ, DÜNDAR BEYİ ÖLDÜRDÜ !. 

Bahadır Han'ın en güçlü adamı İlhanlı Emir Çoban'a boyun eğmeyenlerin içinde Dündar Bey de vardı. Emir Çoban, İlhanlı imparatorluğunun en güçlü adamı haline geldikten sonra, oğullarını her ile vali yaptı. Oğlu Demirtaş'ı da Anadolu'ya gönderdi. Demirtaş (1317) 'de Anadolu'ya geldikten sonra, kendilerine boyun eğmeyenleri ortadan kaldırmak için, girişimde bulundu. Bunların başında Hamit Beyi Dündar Bey geliyordu. İzledi: yakalattı hemen yaşamına son verdi. Ama bu pek kolay olmadı. Yunus Bey'in oğlu Mahmut kendisine yardım etmemiş olsaydı, Dündar Bey'i yakalaması da öldürmesi de mümkün olmayacaktı. Dündar Beyin ortadan kaldırılmasında Mahmut'un pek büyük yardımını görmüştü. Bu yardımın bir karşılığı olarak da, Antalya ve çevresini Mahmut Beye verdi. 

DÜNDAR BEYİN OĞLU HIZIR BEYLİĞE SAHİP ÇIKTI; BABASININ OLAN TOPRAKLARI GERİ ALDI !. 

Kısa bir süre sonra, öldürülen Dündar Bey'in oğlu Hızır, Beyliğe sahip çıktı. Babasının olan toprakları tekrar geri aldı. Mısırda bulunan kardeşi İshak'ta geldi; beyliğin başına geçti (1328). İshak Bey ölünce kardeşi Mehmet'in oğlu Mustafa, sonra da Hüsamettin İlyas Beyler Hükümdar oldular. 

HAMİTOĞULLARI BEYLİĞİ'NİN ÖNEMLİ BİR BÖLÜMÜ; OSMANLI HÜKÜMDARI SULTAN MURAT'A SEKSEN BİN ALTINA SATILDI !. 

İlyas Bey, Karamanoğulları ile girdiği savaşı kaybedince, Germiyan oğlu Süleyman Beye sığındı. Onun desteği ile de kaybettiği toprakları geri aldı. Ölümünden sonra başa geçen oğlu Kâmelettin Hüseyin Bey'e, Karamanoğulları rahat, dirlik, düzenlik yüzü göstermediler. Saldırıp durdular. Bu saldırılardan bıkıp usanan Hüseyin Bey; Beyşehir, Seydişehir, Akşehir, Yalvaç, Ş. Karaağaç'ı Osmanlı Padişahı Murat Hüdavendigâra 80.000 altına sattı (1374). Kendisine de sadece Isparta ve Eğirdir kalmış oldu. 

YILDIRIM BEYAZİT, ANTALYA VE TEKE YÖRESİNİ ALDI ; OĞLUNA VERDİ !. 

Hamitoğulları (Antalya) Teke Beyliği'nin başına Yunus Beyden sonra Mahmut Bey geçti. İlhanlıların güçlü adamı Emir Çoban'ın oğlu Demirtaş'la Mısır'a gitti; orada tutuklandı (1327); yönetimi kardeşi Hızır Bey aldı. Başkent Korkuteli'nde işleri düzene sokmaya çalıştı ise de hasta oluşu yüzünden yerini Dadı Bey'e bırakmak zorunda kaldı. Sonra, başa küçük Mehmet Bey geçti. Antalya, Kıbrıs Kralı Petro'nun işgaline uğramıştı (1365); on bir yıl sonra, almayı başardı. Yönetim Osman Bey'in elinde iken, Yıldırım Beyazit Antalya ve Teke yöresini egemenliği altına aldı oğlu İsa Çelebiye Sancak olarak verdi. Ankara Savaşından sonra (1402) Osman Bey 

Antalya ve Korkuteli'ni Timur'un egemenliğini tanıyarak geri aldı, yine Korkuteli'ni başkent yaptı. İkinci Murat Devrinde bir kargaşalıktan yararlanmak isteyen Hamitoğlu Osman Bey; Karamanoğlu II. Mehmet ile işbirliği yaparak, Antalya'yı geri alma girişiminde bulundu ise de (1403) başarılı olamadı; Antalya Beyi Hamza tarafından Korkuteli'nde baskına uğradı; orada öldürüldü. Kısa bir süre de Antalya emiri Yunus Bey'in kölesi Zekeriya'nın yönetiminde kalan Hamitoğulları (Antalya) Teke Beyliği de, böylece sona ermiş oldu. 

HAMİTOĞULLARI BEYLERİ 

1-Hamitoğlu İlyas Bey ..................(1280 -1300) arası 20 Yıl.
2-Felekettin Dündar Bey. ..............(1300 - 1324)    "   24  " 
3- Hızır Bey .................................(1327 - 1328)    "     1  " 
4- Necmettin İshak Bey ................(1328 - 1340)    "   12  " 
5- Muzafferettin Mustafa B. ...........(1340 - 1355)    "   15  " 
6- Hüsamettin İlyas Bey ...............(1355 - 1370)    "   15  " 
7- Kemâlettin Hüseyin Bey ............(1370 - 1391)    "   21  " 

HAMİTOĞULLARI TEKE (Antalya) KOLU BEYLERİ 

1- Yunus Bey ............................. (1300 - 1324) arası 24 Yıl.
2- Mahmut Bey ...........................(1324 - 1328)    "      4  " 
3- Hızır Bey ................................(1328 , 1335)    "      7  " 
4- Sinanettin Bey ........................(1335 . ?)         "      ?  " 
5- Dadı Bey ................................(1360 - ?)         "      ?  " 
6- Mehmet Bey (Zincir kıran) ....... (1360 - 1380)    "    20  " 
7- Osman Bey (1380. 1392) 12 .....(1402 - 1423)    "    21 "

 HAMİTOĞULLARI DEVRİNDE ISPARTA Yüz sekiz yıl gibi pek uzun bir süre Isparta, Burdur, Antalya, Konya illerinde bazı yerlerin yönetimini ellerinde bulunduran Hamitoğulları'nın bölgenin yer adları, sosyal, ekonomik, kültürel yaşamı, gelenek, görenek, töresi, bayındır hale gelmesi gibi alanlarda; özellikle Isparta, Uluborlu, Eğirdir ilçelerinin tarihleri içinde, pek büyük ve önemli bir yeri bulunmaktadır. 

KENT, YÜZYILLAR BOYUNCA BU BEYLİĞİN "HAMİT" ADINI TAŞIDI SONRA BU İSİM "Hamitâbât" OLARAK DEĞİŞTİRİLDİ !. 

Anadolu Selçuklu Devleti sona erip, Hamitoğulları Beyliği kurulunca (1280) kentte "Hamit Sancağı" oldu. Sancak o zamanlar ille ilçe arasında yer alan bir yönetim bölümü idi. 1891'de (Hamit) adına (mâmur, şen bayındır) anlamına gelen bir (abat) eklenerek (Hamitâbât) olarak değiştirildi. Bu tarihten sonra da kentin adı "Hamitâbât" olarak kaldı. Bir süre Konya' ya bağlandı. 1919 da Konya'dan ayrıldı. 1922 yılında Hamitâbât adı Isparta olarak değiştirildikten sonra, il yapıldı. Görüldüğü gibi kent, altı yüz yılı geçkin, pek uzun bir süre, bu beyliğin "Hamit" adını taşımış oldu. 

ULUBORLU - EĞİRDİR, HAMİTOĞULLARI'NIN BAŞKENTİ İDİLER; HAMİTOĞULLARI EĞRİDİR'DE ADLARINA PARA BİLE BASTILAR !. 

Hamitoğulları'nın ilk başkenti Uluborlu idi. Sonra buradan taşındılar Eğirdir'i "Başkent" yaptılar. Isparta'nın bu iki ilçesi Hamitoğulları devrinde başkent olmakla önem kazandılar; büyüdüler, bayındır hale getirildiler. Hamitoğullarından Dündar Bey, Eğirdir'de para bile bastı. 

HAMİTOĞULLARI ISPARTA, ULUBORLU, EĞRİDİR BAŞTA OLMAK ÜZERE BÖLGEDE, PEK ÇOK TARİHİ YAPIT BIRAKTILAR 

Isparta ve yöresinde Hamitoğullarından kalma, pek çok tarihî yapıt bulunmaktadır. Bu yapıtlardan bazıları şunlardır ; 
1- Isparta HIZIRBEY HAMAMI : 1327, 1328 yılları arası, Hamitoğulları Beyliğinin başında bulunan Dündar Bey'in kardeşi Hızır Bey tarafından yaptırılmıştır. 
2- Isparta HIZIRBEY CAMİÎ : Bu cami de "Hızır Bey Hamamı" ile birlikte Hızır Bey tarafından yaptırılmıştır. 1888 yılında olan büyük Isparta depreminde yıkılmış, depremden sonra onarım görmüştür. 
3-Uluborlu MUHİTTİN ÇEŞMESİ : 1300 - 1324 yılları arasında 24 yıl Hamitoğulları Beyliğinin başında bulunmuş olan Dündar Bey tarafından yaptırılmıştır. 
4- Uluborlu TÜRBESİ : Ahi Bahattin Camisi'nin bitişiğinde bulunan türbe Dündar Bey zamanında yaptırılmıştır. 
5- Uluborlu EFENDİ SULTAN CAMÎÎ: Dündar Bey zamanında yapılmıştır. 
6- Uluborlu ARAPÇIK ÇEŞMESİ : Dündar Bey zamanında yapılmıştır. 
7- Eğirdir DÜNDAR BEY MEDRESESİ : Selçuk'ular zamanında han olarak yaptırılmış, Hamitoğullarından Dündar Bey tarafından da genişletilerek, medreseye çevrilmiştir. Hamitoğullarından kalma büyük ve tarihi değeri olan yapılardan biridir. 
8- Ş. Karaağaç TAHTA MİNARE : Hamitoğulları tarafından yapılmıştır. 
9- Afyon ilinin Şuhut İlçesinde bulunan KUBBELİ CAMİ VE MİNARESİ: 1328 - 1335 yılları arası Hamitoğulları'nın Teke Beyi bulunan Hızır Bey tarafından yaptırılmıştır. Caminin üç kubbesi bulunmaktadır; minaresi de iki şerefelidir. 
10- Burdur MUZAFFERETTİN MEDRESESİ : 1340 . 1355 yılları arasında 15 yıl Hamit Beyliğinin başında bulunan Muzafferettin Mustafa Bey tarafından yaptırılmıştır. 
11- Daha bunlara benzer Hamitoğulları Beyliği sınırları içinde bulunan Gölhisar, Antalya, Korkuteli, Akşehir, Beyşehir, Seydişehir'de pek çok yapıtları bulunmaktadır.

 

ANADOLU SELÇUKLU DÖNEMİNDE ISPARTA

OSMANLI DEVLETİ.DÖNEMİNDE ISPARTA